Współrzędne:
51°25" N 021°58" E
| Puławy | |||||
|
|||||
| Województwo | lubelskie | ||||
| Powiat | puławski | ||||
|
Gmina
- rodzaj |
Puławy
miejska |
||||
| Założono | początek XVI w. | ||||
| Prawa miejskie | 1906 | ||||
| Prezydent miasta | Janusz Grobel
( e-mail ) |
||||
| Powierzchnia | 50,61 km | ||||
| Położenie | 51° 25"
N
21° 58" E |
||||
| Wysokość | 115 - 206 m n.p.m. | ||||
|
Liczba mieszkańców
(
2005
)
- liczba ludności - gęstość |
51 515 1018 os./km |
||||
|
Strefa numeracyjna
(do 2005 ) |
81 | ||||
| Kod pocztowy | 24-100 do 24-112 | ||||
| Tablice rejestracyjne | LPU | ||||
|
TERC10
( TERYT ) |
3060914011 | ||||
| Miasta partnerskie |
Bojarka
|
||||
Położenie na mapie Polski
|
|||||
|
Urząd miejski
3
ul. Lubelska 5
24-100 Puławy tel. 81 886-22-80; faks 81 887-97-68 |
|||||
Galeria zdjęć w
Wikimedia Commons
|
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Puławy to miasto powiatowe w województwie lubelskim , z kilkuwiekową historią, położone nad Wisłą . Niegdyś ośrodek życia kulturalnego, obecnie ośrodek przemysłowy, naukowy i turystyczny. Powierzchnię 50,61 km zamieszkuje 51 515 mieszkańców.
Spis treści |
Puławy leżą w zachodniej części województwa lubelskiego, na granicy oddzielającej Wyżynę Lubelską od Mazowsza , nad prawym brzegiem Wisły , tuż poniżej najdalej wysuniętego na wschód jej zakola, w sąsiedztwie Kazimierskiego Parku Krajobrazowego . Przez Puławy przebiega droga Lublin Radom (przyszła droga ekspresowa S12 ), przechodząc przez Most im. Ignacego Mościckiego . W granicach miasta wpadają do Wisły Kurówka oraz Łacha Wiślana . Miasto często bywa wiązane z pobliskimi Kazimierzem Dolnym i Nałęczowem , wspólnie określanymi mianem trójkąta turystycznego.
Według danych z roku 2004 6 , Puławy mają obszar 50,61 km, w tym:
Miasto stanowi 5,42% powierzchni powiatu.
Dane z 31 października 2005 2 :
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 51 515 | 100 | 27 197 | 52,8 | 24 318 | 47,2 |
| gęstość zaludnienia
(mieszk./km) |
1018 | 537,4 | 480,5 | |||
| liczba mieszkańców do 17 roku życia | 8870 | 4350 | 4520 | |||
| liczba mieszkańców w wieku 18- 65 lat | 36026 | 18993 | 17033 | |||
| liczba mieszkańcow powyżej 65 roku życia | 6619 | 3836 | 2763 | |||
Dane z 31 października 2005 2 :
| Opis | Budżet | |
|---|---|---|
| dochody | 122.313.333 zł | |
| wydatki ogółem | 123.952.733 zł | |
| wydatki na inwestycje | 32.138.397 zł | |
| procentowy udział wydatków na inwestycje w budżecie miasta | 25,3% | |
Według danych z roku 2002 6 , średni dochód na mieszkańca wynosił 1573,57 zł.
Pierwsza osada w miejscu zajmowanym obecnie przez Puławy została założona na początku XVI w. i obsługiwała przeprawę przez Wisłę. Nazwa miejscowości ma źródło w słowie pławy przeprawianie się przez wodę lub pulwy łęgi nadwiślańskie.
Od II połowy XVII w. Puławy znajdowały się w posiadaniu Lubomirskich. Marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski w latach 1676 1679 wybudował tutaj swoją letnią rezydencję. Jego córka Elżbieta w 1687 r. wniosła Puławy jako wiano do małżeństwa z Adamem Mikołajem Sieniawskim , późniejszym hetmanem wielkim koronnym . Jego sympatia dla Augusta II Mocnego sprowadziła na Puławy w 1706 r. zniszczenia podczas tzw. "drugiego potopu szwedzkiego" .
W 1731 r. córka Sieniawskiego Zofia wyszła za mąż za wojewodę ruskiego Aleksandra Augusta Czartoryskiego . Od tego momentu Puławy na 100 lat stały się własnością familii , jak określano wtedy rodzinę Czartoryskich. W tym czasie miejscowość przeżyła swój złoty wiek. W 1761 r. syn Augusta, Adam Kazimierz , poślubił Izabelę Fleming , jedyną dziedziczkę majątku po podskarbim wielkim litewskim Jerzym Flemingu . W 1784 r., po śmierci Augusta, Adam i Izabela przenieśli się do Puław. W ciągu następnych lat powstało tutaj konkurujące ze stolicą centrum życia kulturalnego i politycznego. Miejscowość zyskała przydomek Polskie Ateny . Na dworze puławskim przebywali niemal wszyscy znani przedstawiciele epoki: Grzegorz Piramowicz , Franciszek Dionizy Kniaźnin , Julian Ursyn Niemcewicz , Adam Naruszewicz , Jan Paweł Woronicz , Franciszek Karpiński , Franciszek Zabłocki , Piotr Norblin , Marcello Bacciarelli , Kazimierz Wojnakowski . Okres rozbiorów przyniósł dla Puław kolejne zniszczenia. W odwecie za wsparcie udzielone Kościuszce przez Czartoryskich w 1794 r. wojska rosyjskie zniszczyły puławską rezydencję i splądrowały okoliczne wsie.
Odbudowę rozpoczęła w 1796 r. księżna Izabela. Wykorzystała przy tym talent architekta Chrystiana Piotra Aignera , przebudowując nie tylko rezydencję, ale też wznosząc szereg budowli ogrodowych w przylegającym do pałacu parku. W jednej z tych budowli, w Świątyni Sybilli, w 1801 r. księżna założyła pierwsze w Polsce muzeum , gromadzące pamiątki narodowe.
Koniec złotego wieku Puław przyniosło Powstanie listopadowe . Po jego upadku Czartoryscy zostali zmuszeni do emigracji a majątek uległ konfiskacie. Puławy stały się spokojną, prowincjonalną miejscowością. W roku 1842 przyjęły nazwę Nowa Aleksandria . Zapoczątkowany został rozwój placówek naukowo-oświatowych. Kolejno tworzono: w 1844 r. Instytut Wychowania Panien ; w 1862 r. Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny , zamknięty po upadku Powstania styczniowego ; w 1869 r. Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa .
W 1906 r. Puławy otrzymały prawa miejskie . W następnym roku do miasta włączono pobliskie wsie: Mokradki oraz Puławską Wieś. W roku 1915 miasto opuściły wojska rosyjskie, potem austriackie. W czasie I wojny światowej Puławy doznały znacznych zniszczeń. W okresie międzywojennym zaczął rozwijać się przemysł, oprócz tego w miejsce dawnego instytutu rolniczego utworzono Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego . Powierzchnię miasta powiększono w 1934, przyłączając do niego Włostowice, Rudę Las, Rudę Czachowską oraz Wólkę Profecką. Rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej , w której zginęła trzecia część mieszkańców.
Powojenną historię zdominowała decyzja o budowie Zakładów Azotowych , podjęta przez polskie władze w 1960 r. Po tej dacie nastąpił znaczny wzrost liczby ludności, zmienił się także charakter miejscowości. Z małego miasteczka Puławy stały się miastem przemysłowym.
Burzliwe dzieje Puław pozostawiły po sobie liczne zabytki. W zasadzie wszystkie znajdują się w kompleksie pałacowo-parkowym, leżącym w pobliżu skarpy wiślanej.
Najbardziej okazały jest Pałac Czartoryskich , wzniesiony pierwotnie przez Lubomirskich według barokowego projektu Tylmana z Gameren w latach 1676 1679 . Do dzisiaj z tamtej budowli pozostało przyziemie od strony Łachy Wiślanej i sień na parterze za wejściem głównym. Spalony w 1706 r. przez Szwedów, pałac odbudowali w latach 1722 36 Sieniawscy i Czartoryscy, według rokokowego projektu Jana Zygmunta Deybla . Ostatecznie w latach 1785 1810 pałac został przebudowany w stylu klasycystycznym przez Czartoryskich według projektu Chrystiana Piotra Aignera. Wnętrza centralnej - zabytkowej części pałacu w 2005 roku zostały udostępnione dla zwiedzających. Pałac Czartoryskich jest siedzibą Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowego Instytutu Badawczego. Pałac otacza park krajobrazowy . Pierwotnie został założony przez Lubomirskich i od tamtego czasu podążał za zmianami stylu puławskiej rezydencji. W latach 1731 36 przybrał styl francuski. W latach 1798 - 1806 księżna Izabella zmieniła go w ogród romantyczny w stylu angielskim, umieszczając w nim szereg budowli ogrodowych i rzeźb. W tym stanie park przetrwał do dzisiaj.
Najciekawsza budowla znajdująca się w parku to Świątynia Sybilli , wybudowana w latach 1798 1801 według projektu Aignera na wzór antycznej świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem . Ma kształt rotundy otoczonej korynckimi kolumnami. Wieńczy ją kopuła z okrągłym świetlikiem na szczycie, zdobiona od wewnątrz kasetonami . Dwa kamienne lwy przed głównym wejściem to prezent od cara Rosji Aleksandra I z okazji jego pobytu w Puławach w 1805 r. W roku 1801 Izabella Czartoryska założyła tutaj pierwsze w Polsce muzeum, mające pobudzać patriotyzm w okupowanej Polsce. Muzeum gromadziło pamiątki rodzinne Sieniawskich, Lubomirskich i Czartoryskich. W 1830 r., jeszcze przed powstaniem listopadowym, zbiory zostały ewakuowane do Paryża. Potem wróciły do Krakowa , stając się zalążkiem Muzeum Książąt Czartoryskich . W Świątyni Sybilli muzeum zostało reaktywowane dopiero w 1938 r. i jest dostępne do dziś.
Niedaleko Świątyni Sybilli znajduje się Domek Gotycki , wybudowany w latach 1800 09 również według projektu Aignera, otwarty z okazji pobytu w Puławach Józefa Poniatowskiego . W ściany zewnętrzne wkomponowano fragmenty zamków, pałaców i kościołów. Domek Gotycki służył jako galeria sztuki. Mieścił cenne zbiory, m.in. Dama z łasiczką Leonarda da Vinci , Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta i Portret młodzieńca Rafaela . Dzieła te znajdują się obecnie w Krakowie. Domek Gotycki zaś stał się siedzibą Muzeum Regionalnego PTTK . Obok domku Gotyckiego stoi kopia rzeźby Tankred i Klorynda .
Listę zabytków w parku uzupełniają:
Wszystkich mostów było razem 5 (3 mosty drewniane, 1 most pontonowy , 1 most nitowany ). Obecnie trwa budowa największego szóstego mostu.
Most nitowany
Charakterystyka techniczna konstrukcji: całkowita długość mostu 483 metrów, składa się on z 7 przęseł, w tym 5 przęseł kratownicowych o długości 85 m, 88 m, 110 m, 88 m oraz 85 m (najkrótsze na końcach). Konstrukcja mostu to kratownica typu "W" z dodatkowymi prętami pionowymi. Układ statyczny tej części stanowi belka ciągła z przegubami typu "GERBERA", którą tworzą: 3 przęsła zawieszone, każde o długości po 60 m i 2 przęsła wspornikowe o rozpiętości podporowej po 88 m i obustronnymi wspornikami o długości po 25 m, dwa przęsła blachownicowe o rozpiętości po 12 m każde. Szerokość całkowita mostu 11.1 m, w tym jezdnia o szerokości 5.4 m, obustronne chodniki po 1.5 m każdy. Całkowita masa stalowej konstrukcji mostu wynosi 2.700 ton. Stalowa konstrukcja niosąca mostu posiada wszystkie połączenia, zarówno warsztatowe jak i montażowe, nitowane. W całym obiekcie jest około 700 tysięcy sztuk nitów o średnicach od 12 do 24 mm. Część z nich została wymieniona na śruby sprężające podczas remontu zakończonego w 1996 roku.
Roboty przy budowie mostu rozpoczęto w 1931 roku. Konstrukcję stalową mostu wykonała Huta Królewska w Chorzowie oraz Towarzystwo "K. Rudzki i S-ka" w Mińsku Mazowieckim i "Zjednoczone Fabryki L. Zieleniewski i Fitzner - Gamper" w Krakowie. Montaż mostu wykonała w 1932 roku Huta Królewska pod kierownictwem Wacława Wejrocha. Koszt budowy mostu wyniósł około 6.5 miliona złotych. Most oddano do użytku 20 października 1934 roku, nadając mu imię prezydenta Ignacego Mościckiego , eksploatowany był do września 1939 roku.
Po rozpoczęciu działań wojennych w nocy z 10 na 11 września 1939 roku uszkodzona została strefa podparcia przęsła zawieszonego nad pierwszym filarem od strony Puław. Wojska niemieckie po wkroczeniu do miasta dokonały prowizorycznej naprawy uszkodzonego przęsła mostu, oddając go do ruchu jeszcze we wrześniu 1939 roku, po przejściu frontu Niemcy podnieśli uszkodzone przęsło.W stanie pełnej sprawności technicznej i eksploatacyjnej most przetrwał do lipca 1944 roku.
W dniu 25 lipca 1944 roku około godz. 20.00, wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły most, wysadzjąc ładunkami wybuchowymi górne części filarów nurtowych i niszcząc przęsła wspornikowe w środku ich rozpiętości. Dla potrzeb ruchu wybudowany został drewniany most tymczasowy, zlokalizowany kilkadziesiąt metrów w górę rzeki od mostu stalowego. Do odbudowy mostu przystąpiono w 1946 roku, ostatecznie most został przywrócony do użytku w dniu 29 czerwca 1949 roku. Jest to konstrukcja unikalna na skalę europejską.
Począwszy od połowy XIX wieku w Puławach lokowane były instytucje naukowe. Obecnie ich lista jest następująca:
Na terenie miasta Puławy działa Puławski Park Przemysłowy, który ma za zadanie przyciągnąc poprzez ulgi podatkowe inwestorów. Puławy zostały także włączone do Mieleckiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
Gdańsk Tczew Grudziądz Świecie Chełmno Bydgoszcz Solec Kujawski Toruń Ciechocinek Nieszawa Dobrzyń nad Wisłą Włocławek Płock Wyszogród Zakroczym Łomianki Warszawa Karczew Góra Kalwaria Kozienice Puławy Annopol Sandomierz Połaniec
Kategorie : Miasta Polski Powiat puławski Puławy
Castelo Branco
Douai
Nieśwież
Nieuwegein
Stendal